วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และพระบรมมหาราชวัง

ความสำคัญ

พระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประทับของกษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ และพระบรมศานุวงศ์ ตลอดจนข้าราชบริพารและข้าราชการมาเป็นระยะเวลายาวนาน ตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ส่วนวัดพระศรีรัตนศาสดารามเป็นพระอารามหลวงอยู่ภายในเขตพระบรมมหาราชวัง ซึ่งสร้างตามธรรมเนียมปฏิบัติแต่โบราณ

ประวัติความเป็นมา

พระบรมมหาราชวัง เป็นพระราชวังหลวงที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์แห่งพระราชวงศ์จักรี โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น เมื่อทรงย้ายราชธานีจากกรุงธนบุรี มายังฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา การก่อสร้างพระบรมมหาราชวังเริ่มขึ้นพร้อมกับการสร้างพระนครเมื่อ พ.ศ. 2325 และได้มีการก่อสร้างเพิ่มเติมขยายอาณาเขตและบูรณปฏิสังขรณ์มาในทุกรัชกาล

พื้นที่ของพระบรมมหาราชวังในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเมื่อแรกสร้าง มีเนื้อที่ทั้งหมด 132 ไร่ ต่อมาในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดเกล้าฯ ขยายเขตพื้นที่ออกไปเป็น 152 ไร่ 2 งาน จนถึงปัจจุบัน แผนผังของพระบรมมหาราชวังได้ยึดถือแบบของพระราชวังหลวงสมัยกรุงศรีอยุธยา คือสร้างติดกับแม่น้ำ หันหน้าไปทางทิศเหนือโดยมีแม่น้ำเจ้าพระยาอยู่ทางทิศตะวันตก ให้กำแพงเมืองด้านข้างแม่น้ำเป็นกำแพงพระบรมมหาราชวังชั้นนอก และวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระอารามหลวงในพระราชวังตามแบบวัดพระศรีสรรเพชญ์ของกรุงศรีอยุธยาตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออก

ข้อมูลทั่วไป

พระบรมมหาราชวัง
ตั้งอยู่บนถนนหน้าพระลาน ตรงข้ามสนามหลวง พระบรมมหาราชวังล้อมรอบด้วยกำแพงสีขาว มีป้อมรวม 17 ป้อม มีถนนสำคัญ 3 สาย คือ ถนนอมรวิถี ถนนจักรีจรัล และถนนเขื่อนขันธ์นิเวศน์

ภายในแบ่งเป็น 4 ส่วน

1. พระราชฐานชั้นนอก อยู่ด้านหน้าพระราชวังทางทิศเหนือ เป็นที่ตั้งสถานที่ราชการต่างๆ
2. พระราชฐานชั้นกลาง เป็นที่ตั้งพระมหาปราสาท พระราชมณเฑียร ประกอบด้วยพระตำหนักที่ประทับของ พระมหากษัตริย์ พระมเหสี เทวี พระราชโอรส พระราชธิดา ตลอดจนเจ้าจอม สนมกำนัล และพนักงานหญิงล้วน
3. พระราชฐานชั้นใน เป็นที่ตั้งพระตำหนักที่ประทับของพระราชวงศ์ และข้าทูลละอองธุลีพระบาท ฝ่ายในที่เป็นหญิงล้วน และเจ้านายผู้ชายที่ยังทรงพระเยาว์
4. วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เป็นพระอารามในวังแบบโบราณ

การใช้งาน
พระบรมมหาราชวังได้ใช้เป็นที่ประทับและศูนย์กลางการปกครองของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์มาตลอด จนถึงกลางรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จประทับเพียงครั้งคราว ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลได้เสด็จประทับ ณ พระที่นั่งบรมพิมาน ในพระบรมมหาราชวัง กระทั่งเสด็จสวรรคต หลังจากนั้นจนถึงปัจจุบัน มิได้มีพระมหากษัตริย์เสด็จมาประทับในพระบรมมหาราชวังเป็นการถาวรอีก ในรัชกาลปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จประทับบ้างเป็นครั้งคราว เช่นเวลาซ่อมพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน หรือเวลามีการพระราชพิธี เป็นต้น

พระบรมมหาราชวังใช้เป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธีสำคัญต่างๆ ตามพระราชประเพณี เป็นที่รับแขกเมือง และพระราชอาคันตุกะ รวมทั้งเป็นที่ตั้งพระบรมศพและพระศพของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง ส่วนบริเวณเขตพระราชฐานชั้นนอกได้ใช้เป็นที่ตั้งของสถานที่ราชการ เช่น สำนักพระราชวัง สำนักราชเลขาธิการ และราชบัณฑิตยสถาน และเขตพระราชฐานชั้นในก็มิได้เป็นที่อยู่อาศัยของเจ้านายฝ่ายในอีกต่อไป แต่ยังคงเป็นที่ทำการและที่พำนักของข้าราชการสำนักพระราชวัง ฝ่ายพระราชฐานชั้นในบางส่วนซึ่งล้วนเป็นสตรีทั้งสิ้น

พระที่นั่ง หอ พระตำหนักที่สำคัญ

• พระที่นั่งบรมพิมาน
• หมู่พระมหามณเฑียร ประกอบด้วย พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยไหสูรยพิมาน พระที่นั่งไพศาลทักษิณ และพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน
• หอศาสตราคม หรือหอพระปริตร
• พระที่นั่งราชฤดี
• พระที่นั่งสุลัยพิมาน
• พระที่นั่งดุสิดาภิรมย์
• พระที่นั่งสนามจันทร์
• หมู่พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ประกอบด้วย พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท พระที่นั่งมูลสถานบรมอาสน์ และพระที่นั่งสมมติเทวราชอุปบัติ
• พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
• พระที่นั่งอาภรณ์พิโมกข์ปราสาท
• พระที่นั่งสุทไธศวรรย์ปราสาท

ป้อมรอบกำแพง
ป้อมรอบกำแพงพระบรมมหาราชวัง มีทั้งสิ้น 17 ป้อม สร้างขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกจำนวน 10 ป้อม และสร้างเพิ่มเติมในภายหลัง แต่เดิมเป็นป้อมมีหอรบ มีหลังคามุงกระเบื้องโบกปูนทับ ป้อมทั้งหมดมีชื่อคล้องจองกัน คือ อินทรรังสรร ขันธ์เขื่อนเพชร เผด็จดัสกร สัญจรใจวิง สิงขรขันฑ์ ขยันยิงยุทธ ฤทธิรุดโรมรัน อนันตคีรี มณีปราการ พิศาลสีมา ภูผาสุทัศน์ สัตตบรรพต โสฬสศิลา มหาสัตตโลหะ ทัศนนิกร พรหมอำนวยศิลป์ (ปัจจุบันรื้อออกไปแล้ว) และอินทรอำนวยศร (ปัจจุบันรื้อออกไปแล้ว)

ประตูพระบรมมหาราชวัง
ตามแนวกำแพงพระบรมมหาราชวัง มี 12 ประตูชั้นนอก ตั้งชื่อคล้องจองกัน คือ วิมานเทเวศร์ วิเศษไชยศรี มณีนพรัตน์ สวัสดิโสภา เทวาพิทักษ์ ศักดิ์ไชยสิทธิ์ วิจิตรบรรจง อนงคารักษ์ พิทักษ์บวร สุนทรทิศา เทวาภิรมย์ อุดมสุดารักษ์ และยังมีประตูเล็ก คือ ประตูช่องกุด

ส่วนประตูชั้นในมีหลายประตู ที่สำคัญคือ ประตูพิมานไชยศรี อยู่ทางด้านทิศเหนือ ตั้งอยู่ตรงกับพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ปัจจุบันใช้เป็นเส้นทางเสด็จพระราชดำเนินและเส้นทางสัญจรหลักเข้าสู่พระราชฐานชั้นกลาง และเป็นทางเข้าสำหรับนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเที่ยวชม

วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
เรียกสั้นๆ ทั่วไปว่า "วัดพระแก้ว" เพราะเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือ "พระแก้วมรกต" ตั้งอยู่ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือของพระบรมมหาราชวัง เป็นวัดที่มีเฉพาะเขตพุทธาวาส ไม่มีเขตสังฆาวาสให้พระสงฆ์จำพรรษา

วัดพระแก้วมีกำแพงวัดล้อมรอบทั้ง 4 ด้าน ด้านในคือ พระระเบียงคต ซึ่งเป็นห้องยาวรายลอมพระอาราม บนผนังพระระเบียงมีภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่องรามเกียรติ์ ตั้งแต่ต้นจนจบ (ภาพแรกเริ่มต้นที่หลังวิหารยอด)

สิ่งก่อสร้างในวัดพระศรีรัตนศาสดารามแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ตามตำแหน่งและความสำคัญ ดังนี้

กลุ่มพระอุโบสถ
กลุ่มพระอุโบสถ เป็นกลุ่มที่มีความสำคัญสูงสุด มีพระอุโบสถเป็นอาคารประธานซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ล้อมรอบด้วยศาลาราย พระโพธิ์ธาตุพิมาน หอราชพงศานุสรณ์ หอราชกรมานุสรณ์ หอระฆัง และหอพระคันธารราษฎร์

กลุ่มฐานไพที
กลุ่มอาคารบริเวณฐานไพที มีอาคารหลักสามหลัง คือ ปราสาทพระเทพบิดร พระมณฑป พระศรีรัตนเจดีย์ และวัตถุประดับตกแต่งอื่นๆเช่น รูปปั้นสัตว์หิมพานต์ บุษบกพระราชลัญจกร นครวัดจำลอง พระสุวรรณเจดีย์ และพนมหมาก

กลุ่มอาคารประกอบอื่นๆ
เป็นกลุ่มอาคารและสิ่งประดับอื่นๆ ที่นอกเหนือจากกลุ่มอาคารทั้งสองกลุ่ม ประกอบด้วย หอพระนาก พระเศวตกุฏาคารวิหารยอด หอมณเฑียรธรรม พระอัษฎามหาเจดีย์ ยักษ์ทวารบาล และจิตรกรรมฝาผนังที่พระระเบียง ซึ่งมีภาพวาดจิตรกรรมฝาผนังจำนวน 178 ห้อง เรียงต่อกันยาวตลอดฝาผนังทั้ง 4 ทิศ มีเนื้อหาจากวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์

ประตูทางเข้าวัด
มีประตูทางเข้าวัดทั้งหมด 7 ประตู คือ

1. ประตูเกยเสด็จหน้า เป็นประตูอยู่ด้านทิศตะวันออก ตรงหน้าปราสาทพระเทพบิดร ทางออกตรงกับประตูกำแพงพระบรมมหาราชวัง คือ ประตูสวัสดิ์โสภา หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ สุริยาภพ (ยักษ์สีแดง) และอินทรชิต (ยักษ์สีเขียว)
2. ประตูหน้าวัว เป็นประตูอยู่ด้านทิศตะวันออก ตรงหน้าพระอุโบสถ หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ มังกรกัณฐ์ (ยักษ์สีเขียว) และวิรูฬหก (ยักษ์สีน้ำเงิน)
3. ประตูพระศรีรัตนศาสดา เป็นประตูด้านทิศเหนือ เชื่อมระหว่างพระอารามกับทางเข้าสู่เขตพระราชฐานชั้นกลาง และเป็นประตูทางออกของนักท่องเที่ยว หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ ทศคีรีธร (ยักษ์สีแดง) และทศคีรีวัน (ยักษ์สีเขียว)
4. ประตูพระฤาษี เป็นประตูแรกของด้านทิศตะวันตก และเป็นประตูทางเข้าของนักท่องเที่ยว เมื่อเข้าไปจะพบรูปปั้นพระฤาษีชีวกโกมารภัจจ์ เป็นหมอฤาษีเชี่ยวชาญทางรักษาโรคภัยไข้เจ็บ หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ จักรวรรดิ (ยักษ์สีขาว) และอัศกรรณมารา (ยักษ์สีม่วงแก่)
5. ประตูเกยเสด็จหลัง เป็นประตูกลางด้านทิศตะวันตก หน้าประตูเป็นถนนผ่านหน้าศาลาหทัยสมาคม เป็นประตูที่ปิดอยู่ตลอดเวลา หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ ทศกัณฑ์ (ยักษ์สีเขียว) และสหัสเดชะ (ยักษ์สีขาว)
6. ประตูสนามไชย เป็นประตูที่สามด้านทิศตะวันตก ประตูนี้ตรงกับสนามไชยซึ่งเป็นผืนหญ้าสีเขียวขจี หน้าประตูมียักษ์ปูนปั้น 2 ตน คือ ไมยราพ (ยักษ์สีม่วงอ่อน) และวิรุญจำบัง (ยักษ์สีมอหมึก)
7. ประตูวิหารยอด อยู่ตรงข้ามวิหารยอด เป็นประตูเดียวที่ไม่มียักษ์ทวารบาล

จุดเด่นหรือสิ่งที่น่าสนใจ

พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ตั้งอยู่ส่วนกลางของวัดพระศรีรัตนศาสดาราม มีกำแพงแก้วล้อมรอบ มีซุ้มประดิษฐานเสมารวม 8 ซุ้ม พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นใน พ.ศ. 2326 เพื่อประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร (แก้วมรกต)

ฝาผนังรอบนอกเป็นลายรดน้ำปิดทองรูปกระหนกเครือแย่งทรงข้าวบิณฑ์ดอกในบนพื้นสีชาด ฝาผนังด้านในเหนือประตูด้านสกัดเป็นภาพเรื่องมารวิชัยและเรื่องไตรภูมิ ส่วนฝาผนังด้านยาวเขียนภาพเทพชุมนุมตามแบบที่สืบเนื่องมาจากสมัยอยุธยา ฝาผนังระหว่างหน้าต่างเขียนภาพเรื่องปฐมสมโพธิ หลังคามุงด้วยกระเบื้องเคลือบ

ภายในพระอุโบสถได้รับการตกแต่งอย่างวิจิตรงดงามตั้งแต่เพดานถึงพื้น กลางห้องประดิษฐานพระแก้วมรกตในบุษบกทองคำพร้อมด้วยพระพุทธรูปสำคัญมากมาย คือ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระพุทธเลิศหล้านภาลัย และพระสัมพุทธพรรณี

พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือพระแก้วมรกต<
พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นพระพุทธรูปศิลปะเชียงแสนตอนต้น ทำจากหินหยกสีเขียวเข้มทึบแสง ปางสมาธิ ขนาดหน้าตัก 43 ซม. สูง 55 ซม.

กิจกรรมสำหรับนักท่องเที่ยว

สักการะพระแก้วมรกต ชมจิตรกรรมฝาผนังที่พระระเบียง ชมสถาปัตยกรรมต่างๆ ภายในวัดพระแก้ว และพระบรมมหาราชวัง

เวลาทำการ

เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 8.30 - 16.30 น.
จำหน่ายบัตรทุกวัน เวลา 8.30 - 15.30 น. (สำหรับชาวต่างชาติ)

ค่าธรรมเนียม/ค่าเข้าชม

ชาวไทย ไม่เสียค่าเข้าชม
ชาวต่างชาติ เสียค่าเข้าชม 350 บาท

ติดต่อขอข้อมูลเพิ่มเติม

โทรศัพท์: 02-224-3273, 02-623-5500 ต่อ 3100

ข้อแนะนำในการเที่ยวที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

• แต่งกายให้สุภาพ ห้ามสวมเสื้อแขนกุด กางเกงขาสั้น กางเกงสามส่วน
• ไม่ควรใช้แฟลชในการถ่ายภาพจิตรกรรมฝาผนังที่พระระเบียง เพราะจะทำให้เกิดความเสียหายกับภาพจิตกรรมได้
• ภายในอาคารอื่นทั้งหมดโดยเฉพาะพระอุโบสถ ห้ามถ่ายภาพอย่างเด็ดขาด ฝ่าฝืนมีโทษปรับ และยึดสื่อบันทึก

เว็บไซต์

สำนักพระราชวัง

แหล่งข้อมูลอ้างอิง: wikipedia.org

สถานที่ตั้ง

ถนนหน้าพระลาน แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

การเดินทาง

โดยรถประจำทาง
รถธรรมดา สาย 1, 3, 25, 32, 33, 59, 60, 70, 82, 91, 201, 203
รถปรับอากาศ ปอ. 2, 3, 6, 25, 32, 59, 60, 70, 82, 201, 203, 512

โดยรถไฟฟ้าบีทีเอส
ลงที่สถานี สะพานตากสิน ใช้ทางออกที่ 2 ลงไปที่ท่าเรือสาธร แล้วนั่งเรือด่วนเจ้าพระยาไปลงที่ ท่าช้าง

โดยเรือ
เรือด่วนเจ้าพระยา ขึ้นที่ท่าช้าง
เรือข้ามฟาก ท่าวัดระฆัง-ท่าช้าง, ท่าช้าง-ท่าวังหลัง

พิกัดตำแหน่ง

ละติจูด: 13.75115
ลองจิจูด: 100.49263

สถานที่ท่องเที่ยวภายในรัศมี 3 กิโลเมตร

ที่กินภายในรัศมี 3 กิโลเมตร

ที่พักกรุงเทพมหานคร